Men Tarmoq
3-Hafta: Kiberxavfsizlik, UTM, QoS va HA Β· 90 daqiqa
Mundarija
  1. 🎯 1. Real Korxona Muammosi (Business Problem Statement)
  2. πŸ—ΊοΈ 2. Laboratoriya Topologiyasi va IP Sxemasi
  3. πŸ–₯️ 3. Talabalar uchun Laboratoriya Muhiti (Ikkala Variant)
  4. βš™οΈ 4. Bosqichma-bosqich Amaliy Sozlash Qo'llanmasi (Step-by-Step)
  5. πŸ§ͺ 5. Verifikatsiya va Tekshirish (Testing & CLI)
  6. 🚨 6. Eng Ko'p Uchraydigan Xatolar va Troubleshooting
  7. πŸ† 7. Mustaqil Amaliy Topshiriq (Student Challenge / Homework)

πŸ› οΈ [KUN-23] LAB QO'LLANMASI: Squid Proxy, Kesh Arxitekturasi va ClamAV Antivirus Filtratsiyasi

Mavzu: Squid Proxy, Kesh Arxitekturasi va ClamAV Antivirus Filtratsiyasi
Bosqich: 3-Hafta: Kiberxavfsizlik, UTM, QoS va HA
Nazariy Ma'ruza: Lecture darsini o'qish


🎯 1. Real Korxona Muammosi (Business Problem Statement)

Real Muammo: Xodimlar internetdan turli xil dasturlar, drayverlar va arxivlar yuklab olmoqda. Ularning orasida troyan va zararli viruslar bo'lishi ehtimoli yuqori. Korxona tarmog'iga kirayotgan har bir yuklamani oqimda (on-the-fly) viruslarga tekshirish zarur.

Ushbu laboratoriya mashg'ulotida siz ushbu real muammoni to'liq hal qilasiz, tizimni xalqaro standartlar asosida xavfsiz va barqaror qilib sozlaysiz.


πŸ—ΊοΈ 2. Laboratoriya Topologiyasi va IP Sxemasi

flowchart LR
    subgraph WAN_ZONE["Tashqi Tarmoq (WAN)"]
        ISP["Internet Provayder (Uplink)"]
    end

    subgraph PFSENSE["pfSense Firewall (Lab Gateway)"]
        direction TB
        FW["pfSense 2.7.2 CE\nIP: 10.10.10.1 / WAN: DHCP"]
    end

    subgraph INTERNAL["Ichki Tarmoq (Clients & Servers)"]
        SRV["Server (Ubuntu/Nginx)\nIP: 10.10.20.x"]
        PC["Admin / Client PC\nIP: 10.10.10.x"]
    end

    ISP === PFSENSE
    PFSENSE === SRV
    PFSENSE === PC

πŸ“‹ Laboratoriya IP Jadvali

Interfeys / Qurilma Turi IP Manzil / Subnet Izoh
WAN Tashqi Provayder IP (DHCP / Static) Internetga chiqish
LAN (MGMT) Ichki 10.10.10.1/24 Boshqaruv va admin tarmog'i
DMZ / SERVERS Segment 10.10.20.1/24 Korporativ serverlar
Mijoz Mashinasi Test Client 10.10.10.50 (DHCP) Sinov o'tkazuvchi kompyuter

πŸ–₯️ 3. Talabalar uchun Laboratoriya Muhiti (Ikkala Variant)

Talaba o'zida mavjud imkoniyatga qarab Variant A yoki Variant B dan birini tanlaydi:

πŸ”Ή VARIANT A: Real Jismoniy pfSense (Hardware Appliance / Mini-PC)

  • Hardware: ClamAV antivirus bazasi xotiraga (RAM) yuklanadi va kamida 2-3GB bo'sh RAM talab qiladi.
  • Kesh uchun tezkor SSD disk tavsiya etiladi.

πŸ”Ή VARIANT B: Virtual Server pfSense (Proxmox VE / VMware Workstation)

  • Proxmox / VMware: pfSense VM xotirasini kamida 6GB ga oshiring.

βš™οΈ 4. Bosqichma-bosqich Amaliy Sozlash Qo'llanmasi (Step-by-Step)

  1. Qadam: System -> Package Manager dan squid paketini o'rnatish.
  2. Qadam: Services -> Squid Proxy Server -> Local Cache ga kirib, kesh hajmini (masalan 2048 MB) belgilash.
  3. Qadam: Antivirus yorlig'iga o'tib, 'Enable ClamAV' katakchasini yoqish va antivirus bazasini yangilash.
  4. Qadam: General yorlig'ida: Proxy Interface: LAN, TCP Port: 3128. 'Allow Users on Interface' katakchasini yoqish.
  5. Qadam: Mijoz kompyuterida brauzer sozlamalariga kirib, Proxy Server: 10.10.10.1, Port: 3128 deb belgilash.
  6. Qadam: EICAR rasmiy sinov virus faylini yuklab olishga urinib ko'rish: http://www.eicar.org/download/eicar.com.
  7. Qadam: Squid va ClamAV virusni oqimda to'xtatib, brauzerda maxsus 'Virus Aniqlanganligi sababli yuklab olish taqiqlandi' sahifasini ko'rsatishi.

πŸ§ͺ 5. Verifikatsiya va Tekshirish (Testing & CLI)

Har bir amaliyot tugagach, quyidagi buyruqlar yordamida natijani qat'iy tekshiring:

pfSense konsolida mijoz so'rovlarining keshdan yoki to'g'ridan-to'g'ri o'tayotganini ko'rish:

tail -f /var/log/squid/access.log

Antivirus bloklash sahifasi qaytishini ko'rish:

curl -x http://10.10.10.1:3128 http://www.eicar.org/download/eicar.com

Squid va ClamAV xizmatlari yashil 'Running' ekanini tekshirish:

Status -> Services

/var/log/clamav/freshclam.log:

freshclam loglarini ko'rish

🚨 6. Eng Ko'p Uchraydigan Xatolar va Troubleshooting

  • ⚠️ Muammo: ClamAV yuklanayotganda pfSense qotib qoldi yoki xotira yetmadi. Yechim: pfSense VM RAM hajmini 6GB ga ko'taring, ClamAV antivirus bazasi xotirada 1.5GB joy oladi.
  • ⚠️ Muammo: HTTPS saytlar ochilmayapti. Yechim: HTTPS uchun SSL Filtering yoqilgan bo'lsa, pfSense ichki CA sertifikati mijoz qurilmasiga o'rnatilishi shart.

πŸ† 7. Mustaqil Amaliy Topshiriq (Student Challenge / Homework)

πŸ“ Vazifa: SquidGuard kengaytmasini o'rnating va xodimlar uchun ijtimoiy tarmoqlar (Facebook, TikTok) domenlarini ish vaqtida cheklovchi URL filtering qoidasini yarating.