Mundarija
- π― 1. Real Korxona Muammosi (Business Problem Statement)
- πΊοΈ 2. Laboratoriya Topologiyasi va IP Sxemasi
- π₯οΈ 3. Talabalar uchun Laboratoriya Muhiti (Ikkala Variant)
- βοΈ 4. Bosqichma-bosqich Amaliy Sozlash Qo'llanmasi (Step-by-Step)
- π§ͺ 5. Verifikatsiya va Tekshirish (Testing & CLI)
- π¨ 6. Eng Ko'p Uchraydigan Xatolar va Troubleshooting
- π 7. Mustaqil Amaliy Topshiriq (Student Challenge / Homework)
π οΈ [KUN-23] LAB QO'LLANMASI: Squid Proxy, Kesh Arxitekturasi va ClamAV Antivirus Filtratsiyasi
Mavzu: Squid Proxy, Kesh Arxitekturasi va ClamAV Antivirus Filtratsiyasi
Bosqich: 3-Hafta: Kiberxavfsizlik, UTM, QoS va HA
Nazariy Ma'ruza: Lecture darsini o'qish
π― 1. Real Korxona Muammosi (Business Problem Statement)
Real Muammo: Xodimlar internetdan turli xil dasturlar, drayverlar va arxivlar yuklab olmoqda. Ularning orasida troyan va zararli viruslar bo'lishi ehtimoli yuqori. Korxona tarmog'iga kirayotgan har bir yuklamani oqimda (on-the-fly) viruslarga tekshirish zarur.
Ushbu laboratoriya mashg'ulotida siz ushbu real muammoni to'liq hal qilasiz, tizimni xalqaro standartlar asosida xavfsiz va barqaror qilib sozlaysiz.
πΊοΈ 2. Laboratoriya Topologiyasi va IP Sxemasi
flowchart LR
subgraph WAN_ZONE["Tashqi Tarmoq (WAN)"]
ISP["Internet Provayder (Uplink)"]
end
subgraph PFSENSE["pfSense Firewall (Lab Gateway)"]
direction TB
FW["pfSense 2.7.2 CE\nIP: 10.10.10.1 / WAN: DHCP"]
end
subgraph INTERNAL["Ichki Tarmoq (Clients & Servers)"]
SRV["Server (Ubuntu/Nginx)\nIP: 10.10.20.x"]
PC["Admin / Client PC\nIP: 10.10.10.x"]
end
ISP === PFSENSE
PFSENSE === SRV
PFSENSE === PC
π Laboratoriya IP Jadvali
| Interfeys / Qurilma | Turi | IP Manzil / Subnet | Izoh |
|---|---|---|---|
WAN |
Tashqi | Provayder IP (DHCP / Static) | Internetga chiqish |
LAN (MGMT) |
Ichki | 10.10.10.1/24 |
Boshqaruv va admin tarmog'i |
DMZ / SERVERS |
Segment | 10.10.20.1/24 |
Korporativ serverlar |
Mijoz Mashinasi |
Test Client | 10.10.10.50 (DHCP) |
Sinov o'tkazuvchi kompyuter |
π₯οΈ 3. Talabalar uchun Laboratoriya Muhiti (Ikkala Variant)
Talaba o'zida mavjud imkoniyatga qarab Variant A yoki Variant B dan birini tanlaydi:
πΉ VARIANT A: Real Jismoniy pfSense (Hardware Appliance / Mini-PC)
- Hardware: ClamAV antivirus bazasi xotiraga (RAM) yuklanadi va kamida 2-3GB bo'sh RAM talab qiladi.
- Kesh uchun tezkor SSD disk tavsiya etiladi.
πΉ VARIANT B: Virtual Server pfSense (Proxmox VE / VMware Workstation)
- Proxmox / VMware: pfSense VM xotirasini kamida 6GB ga oshiring.
βοΈ 4. Bosqichma-bosqich Amaliy Sozlash Qo'llanmasi (Step-by-Step)
- Qadam:
System->Package Managerdansquidpaketini o'rnatish. - Qadam:
Services->Squid Proxy Server->Local Cachega kirib, kesh hajmini (masalan 2048 MB) belgilash. - Qadam:
Antivirusyorlig'iga o'tib, 'Enable ClamAV' katakchasini yoqish va antivirus bazasini yangilash. - Qadam:
Generalyorlig'ida: Proxy Interface:LAN, TCP Port:3128. 'Allow Users on Interface' katakchasini yoqish. - Qadam: Mijoz kompyuterida brauzer sozlamalariga kirib, Proxy Server:
10.10.10.1, Port:3128deb belgilash. - Qadam: EICAR rasmiy sinov virus faylini yuklab olishga urinib ko'rish:
http://www.eicar.org/download/eicar.com. - Qadam: Squid va ClamAV virusni oqimda to'xtatib, brauzerda maxsus 'Virus Aniqlanganligi sababli yuklab olish taqiqlandi' sahifasini ko'rsatishi.
π§ͺ 5. Verifikatsiya va Tekshirish (Testing & CLI)
Har bir amaliyot tugagach, quyidagi buyruqlar yordamida natijani qat'iy tekshiring:
pfSense konsolida mijoz so'rovlarining keshdan yoki to'g'ridan-to'g'ri o'tayotganini ko'rish:
tail -f /var/log/squid/access.log
Antivirus bloklash sahifasi qaytishini ko'rish:
curl -x http://10.10.10.1:3128 http://www.eicar.org/download/eicar.com
Squid va ClamAV xizmatlari yashil 'Running' ekanini tekshirish:
Status -> Services
/var/log/clamav/freshclam.log:
freshclam loglarini ko'rish
π¨ 6. Eng Ko'p Uchraydigan Xatolar va Troubleshooting
- β οΈ Muammo: ClamAV yuklanayotganda pfSense qotib qoldi yoki xotira yetmadi. Yechim: pfSense VM RAM hajmini 6GB ga ko'taring, ClamAV antivirus bazasi xotirada 1.5GB joy oladi.
- β οΈ Muammo: HTTPS saytlar ochilmayapti. Yechim: HTTPS uchun SSL Filtering yoqilgan bo'lsa, pfSense ichki CA sertifikati mijoz qurilmasiga o'rnatilishi shart.
π 7. Mustaqil Amaliy Topshiriq (Student Challenge / Homework)
π Vazifa: SquidGuard kengaytmasini o'rnating va xodimlar uchun ijtimoiy tarmoqlar (Facebook, TikTok) domenlarini ish vaqtida cheklovchi URL filtering qoidasini yarating.