Mundarija
- π― 1. Real Korxona Muammosi (Business Problem Statement)
- πΊοΈ 2. Laboratoriya Topologiyasi va IP Sxemasi
- π₯οΈ 3. Talabalar uchun Laboratoriya Muhiti (Ikkala Variant)
- βοΈ 4. Bosqichma-bosqich Amaliy Sozlash Qo'llanmasi (Step-by-Step)
- π§ͺ 5. Verifikatsiya va Tekshirish (Testing & CLI)
- π¨ 6. Eng Ko'p Uchraydigan Xatolar va Troubleshooting
- π 7. Mustaqil Amaliy Topshiriq (Student Challenge / Homework)
π οΈ [KUN-01] LAB QO'LLANMASI: pfSense va FreeBSD Arxitekturasi, Dual Lab (Hardware & Virtual) Muhitini Qurish
Mavzu: pfSense va FreeBSD Arxitekturasi, Dual Lab (Hardware & Virtual) Muhitini Qurish
Bosqich: 1-Hafta: Baza va Virtualizatsiya
Nazariy Ma'ruza: Lecture darsini o'qish
π― 1. Real Korxona Muammosi (Business Problem Statement)
Real Muammo: Korxonada xavfsizlik devori yo'qligi sababli tarmoq nazoratsiz, xavfsizlik zaif va izolyatsiya qilinmagan. Shuningdek, talabalar laboratoriya amaliyotini ham fizik mini-PC (hardware), ham virtual serverlar (Proxmox / VMware) da xatosiz o'rnatish poydevorini qurishi lozim.
Ushbu laboratoriya mashg'ulotida siz ushbu real muammoni to'liq hal qilasiz, tizimni xalqaro standartlar asosida xavfsiz va barqaror qilib sozlaysiz.
πΊοΈ 2. Laboratoriya Topologiyasi va IP Sxemasi
flowchart LR
subgraph WAN_ZONE["Tashqi Tarmoq (WAN)"]
ISP["Internet Provayder (Uplink)"]
end
subgraph PFSENSE["pfSense Firewall (Lab Gateway)"]
direction TB
FW["pfSense 2.7.2 CE\nIP: 10.10.10.1 / WAN: DHCP"]
end
subgraph INTERNAL["Ichki Tarmoq (Clients & Servers)"]
SRV["Server (Ubuntu/Nginx)\nIP: 10.10.20.x"]
PC["Admin / Client PC\nIP: 10.10.10.x"]
end
ISP === PFSENSE
PFSENSE === SRV
PFSENSE === PC
π Laboratoriya IP Jadvali
| Interfeys / Qurilma | Turi | IP Manzil / Subnet | Izoh |
|---|---|---|---|
WAN |
Tashqi | Provayder IP (DHCP / Static) | Internetga chiqish |
LAN (MGMT) |
Ichki | 10.10.10.1/24 |
Boshqaruv va admin tarmog'i |
DMZ / SERVERS |
Segment | 10.10.20.1/24 |
Korporativ serverlar |
Mijoz Mashinasi |
Test Client | 10.10.10.50 (DHCP) |
Sinov o'tkazuvchi kompyuter |
π₯οΈ 3. Talabalar uchun Laboratoriya Muhiti (Ikkala Variant)
Talaba o'zida mavjud imkoniyatga qarab Variant A yoki Variant B dan birini tanlaydi:
πΉ VARIANT A: Real Jismoniy pfSense (Hardware Appliance / Mini-PC)
- Qurilma: 2 yoki undan ortiq tarmoq kartasiga ega x86-64 mini-PC yoki eski kompyuter (Intel i3/i5, kamida 4GB RAM, 64GB SSD).
- Fizik ulanish:
WANporti (masalan,igb0): Internet provayder modemi yoki tashqi routerdan kelgan kabel.LANporti (masalan,igb1): Boshqaruv noutbuki yoki jismoniy switch (Cisco, TP-Link, MikroTik) ga RJ45 patch-cord orqali.
- Konsol ulanishi: Agar monitor/klaviatura ulasangiz HDMI/VGA; agar headless bo'lsa RS-232 COM / RJ45-to-USB konsol kabel (Baud rate:
115200, 8N1). - BIOS Sozlamalari: Intel VT-x faol, 'Restore on AC Power Loss' -> Last State yoki Power On, CSM Legacy yoki UEFI native boot.
πΉ VARIANT B: Virtual Server pfSense (Proxmox VE / VMware Workstation)
- Proxmox VE:
vmbr0(WAN): Tashqi internetga chiquvchi Bridge (Gateway bilan).vmbr1(LAN): Alohida ichki Linux Bridge (VLAN-aware yoqilgan, IP berilmagan).- pfSense VM: 2 vCPU (Host type), 2-4GB RAM, 32GB VirtIO SCSI disk, 2x VirtIO Network (
vmbr0vavmbr1).
- VMware Workstation Pro:
VMnet0(Bridged) yokiVMnet8(NAT) -> WAN uchun.VMnet1/VMnet2(Host-Only) -> LAN ichki izolyatsiyalangan tarmoq uchun.- Network Adapter 1: WAN, Network Adapter 2: LAN.
βοΈ 4. Bosqichma-bosqich Amaliy Sozlash Qo'llanmasi (Step-by-Step)
- Qadam: pfSense Community Edition (CE) 2.7.2 x86-64 DVD ISO tasvirini yuklab olish va tekshirish (SHA256).
- Qadam: Hardware foydalanuvchilari uchun Rufus yoki BalenaEtcher orqali Bootable USB tayyorlash; Virtual foydalanuvchilar uchun ISO ni Proxmox
localstorage ga yoki VMware ga yuklash. - Qadam: Tizimni ZFS (Auto ZFS, stripe, pool name:
pfSense, swap: 2GB) bilan o'rnatish. - Qadam: Konsolda interfeyslarni aniqlash: WAN (
igb0yokivtnet0), LAN (igb1yokivtnet1), VLAN hozircha talab qilinmaydi (N). - Qadam: LAN interfeysiga
10.10.10.1/24(yoki standart192.168.1.1/24) IP tayinlash va DHCP serverni yoqish. - Qadam: Mijoz kompyuterni LAN ga ulab, brauzer orqali
https://10.10.10.1ga kirish (Standard login:admin/pfsense).
π§ͺ 5. Verifikatsiya va Tekshirish (Testing & CLI)
Har bir amaliyot tugagach, quyidagi buyruqlar yordamida natijani qat'iy tekshiring:
Mijoz kompyuterdan pfSense LAN shlyuziga:
ping 10.10.10.1
FreeBSD konsolida pf holati va ish vaqtini tekshirish:
pfctl -s info
active/no carrier) va IP manzillarini ko'rish:
ifconfig -a (Interfeyslar MTU, media status
WebGUI HTTPS javobini tekshirish:
curl -k https://10.10.10.1
π¨ 6. Eng Ko'p Uchraydigan Xatolar va Troubleshooting
- β οΈ Muammo: LAN mijoz IP olmayapti. Yechim: Jismoniy kabel ulangan portni tekshiring (Link LED yonishi kerak), Proxmoxda esa vmbr1 to'g'ri biriktirilganini va VM tarmoq adapteri 'Connected' holatdaligini tasdiqlang.
- β οΈ Muammo: WebGUI ochilmayapti. Yechim: pfSense konsolida 16-band (Restart PHP-FPM) yoki 11-band (Restart webConfigurator) ni tanlang.
- β οΈ Muammo: Realtek kartalarida tarmoq uzilib qolmoqda. Yechim: System > Advanced > Networking bo'limida Hardware Checksum Offload, Hardware TCP Segmentation Offloading (TSO) va Hardware Large Receive Offloading (LRO) larni 'Disable' qilib qo'ying.
π 7. Mustaqil Amaliy Topshiriq (Student Challenge / Homework)
π Vazifa: pfSense konsoli orqali ping va traceroute buyruqlarini ishlatib, 8.8.8.8 va google.com ga yo'lni tekshiring. ZFS pool holatini konsolda
zpool statusbuyrug'i orqali ko'rib, xotira tuzilishini tahlil qiling.