Men Tarmoq
1-Hafta: Baza va Virtualizatsiya Β· 90 daqiqa
Mundarija
  1. 🎯 1. Real Korxona Muammosi (Business Problem Statement)
  2. πŸ—ΊοΈ 2. Laboratoriya Topologiyasi va IP Sxemasi
  3. πŸ–₯️ 3. Talabalar uchun Laboratoriya Muhiti (Ikkala Variant)
  4. βš™οΈ 4. Bosqichma-bosqich Amaliy Sozlash Qo'llanmasi (Step-by-Step)
  5. πŸ§ͺ 5. Verifikatsiya va Tekshirish (Testing & CLI)
  6. 🚨 6. Eng Ko'p Uchraydigan Xatolar va Troubleshooting
  7. πŸ† 7. Mustaqil Amaliy Topshiriq (Student Challenge / Homework)

πŸ› οΈ [KUN-05] LAB QO'LLANMASI: 802.1Q VLANlar va Inter-VLAN Marshrutlash (Router-on-a-Stick)

Mavzu: 802.1Q VLANlar va Inter-VLAN Marshrutlash (Router-on-a-Stick)
Bosqich: 1-Hafta: Baza va Virtualizatsiya
Nazariy Ma'ruza: Lecture darsini o'qish


🎯 1. Real Korxona Muammosi (Business Problem Statement)

Real Muammo: Korxonada buxgalteriya kompyuterlari, umumiy xodimlar, mehmonlar va IoT kameralari bitta umumiy tarmoqda (flat network) joylashgan. Mehmonlar yoki zararlangan kamera orqali buxgalteriya fayllariga va serverlarga to'g'ridan-to'g'ri kirish xavfi mavjud.

Ushbu laboratoriya mashg'ulotida siz ushbu real muammoni to'liq hal qilasiz, tizimni xalqaro standartlar asosida xavfsiz va barqaror qilib sozlaysiz.


πŸ—ΊοΈ 2. Laboratoriya Topologiyasi va IP Sxemasi

flowchart LR
    subgraph WAN_ZONE["Tashqi Tarmoq (WAN)"]
        ISP["Internet Provayder (Uplink)"]
    end

    subgraph PFSENSE["pfSense Firewall (Lab Gateway)"]
        direction TB
        FW["pfSense 2.7.2 CE\nIP: 10.10.10.1 / WAN: DHCP"]
    end

    subgraph INTERNAL["Ichki Tarmoq (Clients & Servers)"]
        SRV["Server (Ubuntu/Nginx)\nIP: 10.10.20.x"]
        PC["Admin / Client PC\nIP: 10.10.10.x"]
    end

    ISP === PFSENSE
    PFSENSE === SRV
    PFSENSE === PC

πŸ“‹ Laboratoriya IP Jadvali

Interfeys / Qurilma Turi IP Manzil / Subnet Izoh
WAN Tashqi Provayder IP (DHCP / Static) Internetga chiqish
LAN (MGMT) Ichki 10.10.10.1/24 Boshqaruv va admin tarmog'i
DMZ / SERVERS Segment 10.10.20.1/24 Korporativ serverlar
Mijoz Mashinasi Test Client 10.10.10.50 (DHCP) Sinov o'tkazuvchi kompyuter

πŸ–₯️ 3. Talabalar uchun Laboratoriya Muhiti (Ikkala Variant)

Talaba o'zida mavjud imkoniyatga qarab Variant A yoki Variant B dan birini tanlaydi:

πŸ”Ή VARIANT A: Real Jismoniy pfSense (Hardware Appliance / Mini-PC)

  • Hardware: pfSense ning LAN portidan (igb1) boshqariladigan L2/L3 switchga (Managed Switch) bitta patch-cord torting.
  • Switch sozlamasi: pfSense ulangan switch portini Trunk (802.1Q Tagged: VLAN 10, 20, 30, 40) qilib sozlang.
  • Switchning boshqa portlarini Access (Untagged) qilib tegishli VLAN larga ajrating (Port 2-5: VLAN 30 Corp, Port 6-8: VLAN 40 Guest).

πŸ”Ή VARIANT B: Virtual Server pfSense (Proxmox VE / VMware Workstation)

  • Proxmox VE:
    • vmbr1 da 'VLAN aware' katakchasini yoqing.
    • pfSense VM ga bitta vmbr1 interfeysi yetarli.
    • Sinov VM (Ubuntu) tarmoq kartasida 'VLAN Tag' maydoniga 30 yoki 40 yozasiz.
  • VMware Workstation Pro:
    • Har bir VLAN uchun alohida VMnet adapter ochish yoki Virtual Distributed Switch (ESXi da 4095 VGT Trunk) sozlash.

βš™οΈ 4. Bosqichma-bosqich Amaliy Sozlash Qo'llanmasi (Step-by-Step)

  1. Qadam: Interfaces -> Assignments -> VLANs yorlig'iga o'tish.
  2. Qadam: Parent Interface: LAN (igb1 yoki vtnet1), VLAN Tag: 10 (Description: MGMT) qo'shish.
  3. Qadam: Xuddi shu tarzda VLAN 20 (DMZ), VLAN 30 (CORP), VLAN 40 (GUEST) larni yaratish.
  4. Qadam: Interface Assignments bo'limida har bir yangi VLAN ni interfeys sifatida qabul qilish va nomlarini berish.
  5. Qadam: Har bir VLAN interfeysini yoqish (Enable), IPv4 Static IP berish: MGMT (10.10.10.1/24), DMZ (10.10.20.1/24), CORP (10.10.30.1/24), GUEST (172.16.40.1/24).
  6. Qadam: Har bir VLAN uchun DHCP serverni faollashtirish.
  7. Qadam: Mehmonlar (GUEST) uchun firewall qoidasi yozish: Faqat Internetga ruxsat, lekin CORP va DMZ subnetlariga kirish bloklangan (RFC 1918 Private Subnets block rule).

πŸ§ͺ 5. Verifikatsiya va Tekshirish (Testing & CLI)

Har bir amaliyot tugagach, quyidagi buyruqlar yordamida natijani qat'iy tekshiring:

pfSense konsolida vlan10, vlan20, vlan30 interfeyslari paydo bo'lganini ko'rish:

ifconfig -a

Internet ishlashi kerak:

GUEST VLAN dagi mijozdan ping 8.8.8.8

Muvaffaqiyatsiz bo'lishi, firewall bloklashi kerak:

GUEST VLAN dagi mijozdan ping 10.10.30.1 yoki CORP dagi PC ga ping
CORP VLAN dan GUEST VLAN ga ulanishni tekshirish

🚨 6. Eng Ko'p Uchraydigan Xatolar va Troubleshooting

  • ⚠️ Muammo: VLAN mijozlari IP olmayapti. Yechim: Proxmoxda vmbr1 'VLAN aware' yoqilganini, jismoniy switchda esa port Trunk rejimdaligini va VLAN ruxsat berilganini (allowed vlan) tekshiring.
  • ⚠️ Muammo: pfSense da tag o'tmayapti. Yechim: Ba'zi eski tarmoq kartalari VLAN sarlavhasini avtomat olib tashlaydi (Hardware VLAN stripping), buni ifconfig orqali tekshirish kerak.

πŸ† 7. Mustaqil Amaliy Topshiriq (Student Challenge / Homework)

πŸ“ Vazifa: VLAN 50 (IoT kameralar) segmentini yarating va shunday qoida yozingki, kameralar internetga ham, ichki tarmoqqa ham chiqa olmasin, faqat DMZ dagi NVR server (10.10.20.15) ga ulanish huquqiga ega bo'lsin.