Mundarija
- π― 1. Real Korxona Muammosi (Business Problem Statement)
- πΊοΈ 2. Laboratoriya Topologiyasi va IP Sxemasi
- π₯οΈ 3. Talabalar uchun Laboratoriya Muhiti (Ikkala Variant)
- βοΈ 4. Bosqichma-bosqich Amaliy Sozlash Qo'llanmasi (Step-by-Step)
- π§ͺ 5. Verifikatsiya va Tekshirish (Testing & CLI)
- π¨ 6. Eng Ko'p Uchraydigan Xatolar va Troubleshooting
- π 7. Mustaqil Amaliy Topshiriq (Student Challenge / Homework)
π οΈ [KUN-05] LAB QO'LLANMASI: 802.1Q VLANlar va Inter-VLAN Marshrutlash (Router-on-a-Stick)
Mavzu: 802.1Q VLANlar va Inter-VLAN Marshrutlash (Router-on-a-Stick)
Bosqich: 1-Hafta: Baza va Virtualizatsiya
Nazariy Ma'ruza: Lecture darsini o'qish
π― 1. Real Korxona Muammosi (Business Problem Statement)
Real Muammo: Korxonada buxgalteriya kompyuterlari, umumiy xodimlar, mehmonlar va IoT kameralari bitta umumiy tarmoqda (flat network) joylashgan. Mehmonlar yoki zararlangan kamera orqali buxgalteriya fayllariga va serverlarga to'g'ridan-to'g'ri kirish xavfi mavjud.
Ushbu laboratoriya mashg'ulotida siz ushbu real muammoni to'liq hal qilasiz, tizimni xalqaro standartlar asosida xavfsiz va barqaror qilib sozlaysiz.
πΊοΈ 2. Laboratoriya Topologiyasi va IP Sxemasi
flowchart LR
subgraph WAN_ZONE["Tashqi Tarmoq (WAN)"]
ISP["Internet Provayder (Uplink)"]
end
subgraph PFSENSE["pfSense Firewall (Lab Gateway)"]
direction TB
FW["pfSense 2.7.2 CE\nIP: 10.10.10.1 / WAN: DHCP"]
end
subgraph INTERNAL["Ichki Tarmoq (Clients & Servers)"]
SRV["Server (Ubuntu/Nginx)\nIP: 10.10.20.x"]
PC["Admin / Client PC\nIP: 10.10.10.x"]
end
ISP === PFSENSE
PFSENSE === SRV
PFSENSE === PC
π Laboratoriya IP Jadvali
| Interfeys / Qurilma | Turi | IP Manzil / Subnet | Izoh |
|---|---|---|---|
WAN |
Tashqi | Provayder IP (DHCP / Static) | Internetga chiqish |
LAN (MGMT) |
Ichki | 10.10.10.1/24 |
Boshqaruv va admin tarmog'i |
DMZ / SERVERS |
Segment | 10.10.20.1/24 |
Korporativ serverlar |
Mijoz Mashinasi |
Test Client | 10.10.10.50 (DHCP) |
Sinov o'tkazuvchi kompyuter |
π₯οΈ 3. Talabalar uchun Laboratoriya Muhiti (Ikkala Variant)
Talaba o'zida mavjud imkoniyatga qarab Variant A yoki Variant B dan birini tanlaydi:
πΉ VARIANT A: Real Jismoniy pfSense (Hardware Appliance / Mini-PC)
- Hardware: pfSense ning LAN portidan (
igb1) boshqariladigan L2/L3 switchga (Managed Switch) bitta patch-cord torting. - Switch sozlamasi: pfSense ulangan switch portini
Trunk(802.1Q Tagged: VLAN 10, 20, 30, 40) qilib sozlang. - Switchning boshqa portlarini
Access(Untagged) qilib tegishli VLAN larga ajrating (Port 2-5: VLAN 30 Corp, Port 6-8: VLAN 40 Guest).
πΉ VARIANT B: Virtual Server pfSense (Proxmox VE / VMware Workstation)
- Proxmox VE:
vmbr1da 'VLAN aware' katakchasini yoqing.- pfSense VM ga bitta
vmbr1interfeysi yetarli. - Sinov VM (Ubuntu) tarmoq kartasida 'VLAN Tag' maydoniga
30yoki40yozasiz.
- VMware Workstation Pro:
- Har bir VLAN uchun alohida VMnet adapter ochish yoki Virtual Distributed Switch (ESXi da 4095 VGT Trunk) sozlash.
βοΈ 4. Bosqichma-bosqich Amaliy Sozlash Qo'llanmasi (Step-by-Step)
- Qadam:
Interfaces->Assignments->VLANsyorlig'iga o'tish. - Qadam: Parent Interface:
LAN(igb1yokivtnet1), VLAN Tag:10(Description:MGMT) qo'shish. - Qadam: Xuddi shu tarzda VLAN
20(DMZ), VLAN30(CORP), VLAN40(GUEST) larni yaratish. - Qadam:
Interface Assignmentsbo'limida har bir yangi VLAN ni interfeys sifatida qabul qilish va nomlarini berish. - Qadam: Har bir VLAN interfeysini yoqish (Enable), IPv4 Static IP berish: MGMT (
10.10.10.1/24), DMZ (10.10.20.1/24), CORP (10.10.30.1/24), GUEST (172.16.40.1/24). - Qadam: Har bir VLAN uchun DHCP serverni faollashtirish.
- Qadam: Mehmonlar (GUEST) uchun firewall qoidasi yozish: Faqat Internetga ruxsat, lekin CORP va DMZ subnetlariga kirish bloklangan (RFC 1918 Private Subnets block rule).
π§ͺ 5. Verifikatsiya va Tekshirish (Testing & CLI)
Har bir amaliyot tugagach, quyidagi buyruqlar yordamida natijani qat'iy tekshiring:
pfSense konsolida vlan10, vlan20, vlan30 interfeyslari paydo bo'lganini ko'rish:
ifconfig -a
Internet ishlashi kerak:
GUEST VLAN dagi mijozdan ping 8.8.8.8
Muvaffaqiyatsiz bo'lishi, firewall bloklashi kerak:
GUEST VLAN dagi mijozdan ping 10.10.30.1 yoki CORP dagi PC ga ping
CORP VLAN dan GUEST VLAN ga ulanishni tekshirish
π¨ 6. Eng Ko'p Uchraydigan Xatolar va Troubleshooting
- β οΈ Muammo: VLAN mijozlari IP olmayapti. Yechim: Proxmoxda vmbr1 'VLAN aware' yoqilganini, jismoniy switchda esa port Trunk rejimdaligini va VLAN ruxsat berilganini (allowed vlan) tekshiring.
- β οΈ Muammo: pfSense da tag o'tmayapti. Yechim: Ba'zi eski tarmoq kartalari VLAN sarlavhasini avtomat olib tashlaydi (Hardware VLAN stripping), buni ifconfig orqali tekshirish kerak.
π 7. Mustaqil Amaliy Topshiriq (Student Challenge / Homework)
π Vazifa: VLAN 50 (IoT kameralar) segmentini yarating va shunday qoida yozingki, kameralar internetga ham, ichki tarmoqqa ham chiqa olmasin, faqat DMZ dagi NVR server (10.10.20.15) ga ulanish huquqiga ega bo'lsin.