Mundarija
- π― 1. Real Korxona Muammosi (Business Problem Statement)
- πΊοΈ 2. Laboratoriya Topologiyasi va IP Sxemasi
- π₯οΈ 3. Talabalar uchun Laboratoriya Muhiti (Ikkala Variant)
- βοΈ 4. Bosqichma-bosqich Amaliy Sozlash Qo'llanmasi (Step-by-Step)
- π§ͺ 5. Verifikatsiya va Tekshirish (Testing & CLI)
- π¨ 6. Eng Ko'p Uchraydigan Xatolar va Troubleshooting
- π 7. Mustaqil Amaliy Topshiriq (Student Challenge / Homework)
π οΈ [KUN-02] LAB QO'LLANMASI: O'rnatish, ZFS Fayl Tizimi, Konsol Menyusi va Production Hardening
Mavzu: O'rnatish, ZFS Fayl Tizimi, Konsol Menyusi va Production Hardening
Bosqich: 1-Hafta: Baza va Virtualizatsiya
Nazariy Ma'ruza: Lecture darsini o'qish
π― 1. Real Korxona Muammosi (Business Problem Statement)
Real Muammo: Standart sozlamalardagi pfSense da
admin:pfsensedefault paroli, ochiq HTTP porti, standart 22-portdagi SSH va konsolga cheklovlarsiz kirish imkoniyati mavjud. Hujumchi birinchi urinishdayoq shlyuzni egallab olishi mumkin.
Ushbu laboratoriya mashg'ulotida siz ushbu real muammoni to'liq hal qilasiz, tizimni xalqaro standartlar asosida xavfsiz va barqaror qilib sozlaysiz.
πΊοΈ 2. Laboratoriya Topologiyasi va IP Sxemasi
flowchart LR
subgraph WAN_ZONE["Tashqi Tarmoq (WAN)"]
ISP["Internet Provayder (Uplink)"]
end
subgraph PFSENSE["pfSense Firewall (Lab Gateway)"]
direction TB
FW["pfSense 2.7.2 CE\nIP: 10.10.10.1 / WAN: DHCP"]
end
subgraph INTERNAL["Ichki Tarmoq (Clients & Servers)"]
SRV["Server (Ubuntu/Nginx)\nIP: 10.10.20.x"]
PC["Admin / Client PC\nIP: 10.10.10.x"]
end
ISP === PFSENSE
PFSENSE === SRV
PFSENSE === PC
π Laboratoriya IP Jadvali
| Interfeys / Qurilma | Turi | IP Manzil / Subnet | Izoh |
|---|---|---|---|
WAN |
Tashqi | Provayder IP (DHCP / Static) | Internetga chiqish |
LAN (MGMT) |
Ichki | 10.10.10.1/24 |
Boshqaruv va admin tarmog'i |
DMZ / SERVERS |
Segment | 10.10.20.1/24 |
Korporativ serverlar |
Mijoz Mashinasi |
Test Client | 10.10.10.50 (DHCP) |
Sinov o'tkazuvchi kompyuter |
π₯οΈ 3. Talabalar uchun Laboratoriya Muhiti (Ikkala Variant)
Talaba o'zida mavjud imkoniyatga qarab Variant A yoki Variant B dan birini tanlaydi:
πΉ VARIANT A: Real Jismoniy pfSense (Hardware Appliance / Mini-PC)
- Hardware: Fizik serverda BIOS paroli o'rnatilgan bo'lishi lozim (begonalar USB orqali yuklanmasligi uchun).
- Konsol: Serial konsol (COM port) orqali ulanganda ham konsol menyusi parol so'rashi shart.
- Elektr: UPS (uzluksiz quvvat manbai) ga ulangan bo'lsa, pfSense ga
nutyokiapcupsdpaketini qo'shish rejalashtiriladi.
πΉ VARIANT B: Virtual Server pfSense (Proxmox VE / VMware Workstation)
- Proxmox / VMware: Virtual Machine Console (noVNC / Remote Console) ga cheklov o'rnatish.
- ZFS Snapshot: Proxmox darajasidagi backupdan tashqari, pfSense ichida ham ZFS snapshot olish imkoniyatini sinash.
βοΈ 4. Bosqichma-bosqich Amaliy Sozlash Qo'llanmasi (Step-by-Step)
- Qadam: WebGUI ga kirish:
System->User Managerbo'limida yangisecadminnomli superuser foydalanuvchisini yaratish va o'ta kuchli (16+ belgili) parol berish. - Qadam:
adminstandart foydalanuvchisini o'chirib qo'yish (Disable). - Qadam:
System->Advanced->Admin Access: Protocol ->HTTPS, TCP Port ->8443deb belgilash. - Qadam:
Secure Shell(SSH) ni yoqish, portni2222ga o'zgartirish,Password Authenticationni o'chirib, foydalanuvchiga SSH Ed25519 Public Key yuklash. - Qadam:
Password protect the console menubandini yoqish (konsolga kirganda ham login/parol so'rashi uchun). - Qadam:
System->Advanced->Firewall & NAT: Maximum table entries sonini 400000 ga ko'tarish.
π§ͺ 5. Verifikatsiya va Tekshirish (Testing & CLI)
Har bir amaliyot tugagach, quyidagi buyruqlar yordamida natijani qat'iy tekshiring:
Faqat kalit bilan kirishni tekshirish:
ssh -p 2222 -i id_ed25519 secadmin@10.10.10.1
Admin foydalanuvchisi rad etilishini tekshirish:
ssh -p 2222 admin@10.10.10.1
HTTP avtomatik 8443 HTTPS ga yo'naltirilishini tekshirish:
curl -I http://10.10.10.1
pfSense konsoliga ulanib, menyu chiqishidan oldin login/parol so'ralayotganini ko'rish
π¨ 6. Eng Ko'p Uchraydigan Xatolar va Troubleshooting
- β οΈ Muammo: Port 8443 ga o'tgach WebGUI ga kirib bo'lmay qoldi. Yechim: Brauzerda https://10.10.10.1:8443 deb portni aniq yozing.
- β οΈ Muammo: SSH kalit bilan ulanishda 'Permission denied (publickey)' xatosi. Yechim: Kalit huquqi mijozda
chmod 600 id_ed25519ekanini va pfSense User Manager da kalit to'liq kiritilganini tekshiring.
π 7. Mustaqil Amaliy Topshiriq (Student Challenge / Homework)
π Vazifa: pfSense konsoli orqali
zfs listvazfs snapshot pfSense/ROOT/default@day2_hardeningbuyrug'i yordamida qo'lda snapshot oling va o'zgarishlarni tekshiring.