Men Tarmoq
2-Hafta: Marshrutlash, Multi-WAN va VPN Β· 90 daqiqa
Mundarija
  1. 🎯 1. Real Korxona Muammosi (Business Problem Statement)
  2. πŸ—ΊοΈ 2. Laboratoriya Topologiyasi va IP Sxemasi
  3. πŸ–₯️ 3. Talabalar uchun Laboratoriya Muhiti (Ikkala Variant)
  4. βš™οΈ 4. Bosqichma-bosqich Amaliy Sozlash Qo'llanmasi (Step-by-Step)
  5. πŸ§ͺ 5. Verifikatsiya va Tekshirish (Testing & CLI)
  6. 🚨 6. Eng Ko'p Uchraydigan Xatolar va Troubleshooting
  7. πŸ† 7. Mustaqil Amaliy Topshiriq (Student Challenge / Homework)

πŸ› οΈ [KUN-09] LAB QO'LLANMASI: Dinamik Marshrutlash: FRR (Free Range Routing) bilan OSPF va BGP

Mavzu: Dinamik Marshrutlash: FRR (Free Range Routing) bilan OSPF va BGP
Bosqich: 2-Hafta: Marshrutlash, Multi-WAN va VPN
Nazariy Ma'ruza: Lecture darsini o'qish


🎯 1. Real Korxona Muammosi (Business Problem Statement)

Real Muammo: Korxona tarmog'i 5 ta alohida bino va routerlarga (Cisco, MikroTik, Linux) ega. Tarmoqqa yangi subnet qo'shilganda har bir routerga qo'lda Static Route yozish chalkashliklarga, yo'nalishlar sikliga (routing loop) va avariyaga olib kelmoqda.

Ushbu laboratoriya mashg'ulotida siz ushbu real muammoni to'liq hal qilasiz, tizimni xalqaro standartlar asosida xavfsiz va barqaror qilib sozlaysiz.


πŸ—ΊοΈ 2. Laboratoriya Topologiyasi va IP Sxemasi

flowchart LR
    subgraph WAN_ZONE["Tashqi Tarmoq (WAN)"]
        ISP["Internet Provayder (Uplink)"]
    end

    subgraph PFSENSE["pfSense Firewall (Lab Gateway)"]
        direction TB
        FW["pfSense 2.7.2 CE\nIP: 10.10.10.1 / WAN: DHCP"]
    end

    subgraph INTERNAL["Ichki Tarmoq (Clients & Servers)"]
        SRV["Server (Ubuntu/Nginx)\nIP: 10.10.20.x"]
        PC["Admin / Client PC\nIP: 10.10.10.x"]
    end

    ISP === PFSENSE
    PFSENSE === SRV
    PFSENSE === PC

πŸ“‹ Laboratoriya IP Jadvali

Interfeys / Qurilma Turi IP Manzil / Subnet Izoh
WAN Tashqi Provayder IP (DHCP / Static) Internetga chiqish
LAN (MGMT) Ichki 10.10.10.1/24 Boshqaruv va admin tarmog'i
DMZ / SERVERS Segment 10.10.20.1/24 Korporativ serverlar
Mijoz Mashinasi Test Client 10.10.10.50 (DHCP) Sinov o'tkazuvchi kompyuter

πŸ–₯️ 3. Talabalar uchun Laboratoriya Muhiti (Ikkala Variant)

Talaba o'zida mavjud imkoniyatga qarab Variant A yoki Variant B dan birini tanlaydi:

πŸ”Ή VARIANT A: Real Jismoniy pfSense (Hardware Appliance / Mini-PC)

  • Hardware: pfSense bitta porti orqali tashqi L3 switchga yoki Cisco/MikroTik routerga ulangan bo'lishi kerak.
  • OSPF multicast (224.0.0.5, 224.0.0.6) paketlari switch orqali o'tishi taqiqlanmagan bo'lishi shart.

πŸ”Ή VARIANT B: Virtual Server pfSense (Proxmox VE / VMware Workstation)

  • Proxmox / VMware: pfSense yoniga ikkinchi router sifatida FRR o'rnatilgan Ubuntu Server yoki MikroTik CHR VM ishga tushiring.
  • Ularni umumiy vmbr3 (10.254.0.0/30) orqali ulang.

βš™οΈ 4. Bosqichma-bosqich Amaliy Sozlash Qo'llanmasi (Step-by-Step)

  1. Qadam: System -> Package Manager -> Available Packages ga kirib, frr paketini topish va o'rnatish.
  2. Qadam: Services -> FRR Global/Zebra: Global sozlamalarni yoqish, Router ID ga 10.10.10.1 berish.
  3. Qadam: Services -> FRR OSPF: OSPF ni yoqish. Area ID: 0.0.0.0 (Backbone Area).
  4. Qadam: Interfaces yorlig'ida qo'shni routerga qaragan interfeysni tanlash, Network Type: Point-to-Point yoki Broadcast deb belgilash.
  5. Qadam: Redistribute bo'limida Connected Networks ni OSPF orqali boshqalarga tarqatishni yoqish.
  6. Qadam: Qo'shni routerda (MikroTik yoki Linux FRR) ham OSPF Area 0 ni yoqish va pfSense bilan qo'shnichilik (Full Adjacency) o'rnatish.

πŸ§ͺ 5. Verifikatsiya va Tekshirish (Testing & CLI)

Har bir amaliyot tugagach, quyidagi buyruqlar yordamida natijani qat'iy tekshiring:

pfSense konsolida qo'shnining FULL/DR yoki FULL/BDR holatdaligini ko'rish:

vtysh -c 'show ip ospf neighbor'

OSPF orqali o'rganilgan marshrutlar jadvalini ko'rish:

vtysh -c 'show ip route ospf'

WebGUI orqali holatni kuzatish:

Status -> FRR -> OSPF

qo'lda route yozmasdan aloqa borligini tekshirish:

Qo'shni tarmoqdagi yangi serverga ping yuborish

🚨 6. Eng Ko'p Uchraydigan Xatolar va Troubleshooting

  • ⚠️ Muammo: OSPF 'Init' yoki '2-Way' holatida qotib qoldi, 'Full' bo'lmayapti. Yechim: Interfeyslardagi MTU hajmi bir xil bo'lishi kerak (yoki 'MTU Ignore' yoqiladi), shuningdek Hello/Dead taymerlari (10s/40s) mos kelishini tekshiring.
  • ⚠️ Muammo: Qo'shnidan marshrut kelmayapti. Yechim: Firewall Rules bo'limida OSPF protokoli (IP Protocol 89) ruxsat berilganligini tasdiqlang.

πŸ† 7. Mustaqil Amaliy Topshiriq (Student Challenge / Homework)

πŸ“ Vazifa: OSPF MD5 kalit autentifikatsiyasini yoqing va shifrlanmagan Hello paketlar qabul qilinmasligini Wireshark/tcpdump orqali tekshiring.