Mundarija
- π― 1. Real Korxona Muammosi (Business Problem Statement)
- πΊοΈ 2. Laboratoriya Topologiyasi va IP Sxemasi
- π₯οΈ 3. Talabalar uchun Laboratoriya Muhiti (Ikkala Variant)
- βοΈ 4. Bosqichma-bosqich Amaliy Sozlash Qo'llanmasi (Step-by-Step)
- π§ͺ 5. Verifikatsiya va Tekshirish (Testing & CLI)
- π¨ 6. Eng Ko'p Uchraydigan Xatolar va Troubleshooting
- π 7. Mustaqil Amaliy Topshiriq (Student Challenge / Homework)
π οΈ [KUN-09] LAB QO'LLANMASI: Dinamik Marshrutlash: FRR (Free Range Routing) bilan OSPF va BGP
Mavzu: Dinamik Marshrutlash: FRR (Free Range Routing) bilan OSPF va BGP
Bosqich: 2-Hafta: Marshrutlash, Multi-WAN va VPN
Nazariy Ma'ruza: Lecture darsini o'qish
π― 1. Real Korxona Muammosi (Business Problem Statement)
Real Muammo: Korxona tarmog'i 5 ta alohida bino va routerlarga (Cisco, MikroTik, Linux) ega. Tarmoqqa yangi subnet qo'shilganda har bir routerga qo'lda Static Route yozish chalkashliklarga, yo'nalishlar sikliga (routing loop) va avariyaga olib kelmoqda.
Ushbu laboratoriya mashg'ulotida siz ushbu real muammoni to'liq hal qilasiz, tizimni xalqaro standartlar asosida xavfsiz va barqaror qilib sozlaysiz.
πΊοΈ 2. Laboratoriya Topologiyasi va IP Sxemasi
flowchart LR
subgraph WAN_ZONE["Tashqi Tarmoq (WAN)"]
ISP["Internet Provayder (Uplink)"]
end
subgraph PFSENSE["pfSense Firewall (Lab Gateway)"]
direction TB
FW["pfSense 2.7.2 CE\nIP: 10.10.10.1 / WAN: DHCP"]
end
subgraph INTERNAL["Ichki Tarmoq (Clients & Servers)"]
SRV["Server (Ubuntu/Nginx)\nIP: 10.10.20.x"]
PC["Admin / Client PC\nIP: 10.10.10.x"]
end
ISP === PFSENSE
PFSENSE === SRV
PFSENSE === PC
π Laboratoriya IP Jadvali
| Interfeys / Qurilma | Turi | IP Manzil / Subnet | Izoh |
|---|---|---|---|
WAN |
Tashqi | Provayder IP (DHCP / Static) | Internetga chiqish |
LAN (MGMT) |
Ichki | 10.10.10.1/24 |
Boshqaruv va admin tarmog'i |
DMZ / SERVERS |
Segment | 10.10.20.1/24 |
Korporativ serverlar |
Mijoz Mashinasi |
Test Client | 10.10.10.50 (DHCP) |
Sinov o'tkazuvchi kompyuter |
π₯οΈ 3. Talabalar uchun Laboratoriya Muhiti (Ikkala Variant)
Talaba o'zida mavjud imkoniyatga qarab Variant A yoki Variant B dan birini tanlaydi:
πΉ VARIANT A: Real Jismoniy pfSense (Hardware Appliance / Mini-PC)
- Hardware: pfSense bitta porti orqali tashqi L3 switchga yoki Cisco/MikroTik routerga ulangan bo'lishi kerak.
- OSPF multicast (
224.0.0.5,224.0.0.6) paketlari switch orqali o'tishi taqiqlanmagan bo'lishi shart.
πΉ VARIANT B: Virtual Server pfSense (Proxmox VE / VMware Workstation)
- Proxmox / VMware: pfSense yoniga ikkinchi router sifatida FRR o'rnatilgan Ubuntu Server yoki MikroTik CHR VM ishga tushiring.
- Ularni umumiy
vmbr3(10.254.0.0/30) orqali ulang.
βοΈ 4. Bosqichma-bosqich Amaliy Sozlash Qo'llanmasi (Step-by-Step)
- Qadam:
System->Package Manager->Available Packagesga kirib,frrpaketini topish va o'rnatish. - Qadam:
Services->FRR Global/Zebra: Global sozlamalarni yoqish, Router ID ga10.10.10.1berish. - Qadam:
Services->FRR OSPF: OSPF ni yoqish. Area ID:0.0.0.0(Backbone Area). - Qadam:
Interfacesyorlig'ida qo'shni routerga qaragan interfeysni tanlash, Network Type:Point-to-PointyokiBroadcastdeb belgilash. - Qadam:
Redistributebo'limidaConnected Networksni OSPF orqali boshqalarga tarqatishni yoqish. - Qadam: Qo'shni routerda (MikroTik yoki Linux FRR) ham OSPF Area 0 ni yoqish va pfSense bilan qo'shnichilik (Full Adjacency) o'rnatish.
π§ͺ 5. Verifikatsiya va Tekshirish (Testing & CLI)
Har bir amaliyot tugagach, quyidagi buyruqlar yordamida natijani qat'iy tekshiring:
pfSense konsolida qo'shnining FULL/DR yoki FULL/BDR holatdaligini ko'rish:
vtysh -c 'show ip ospf neighbor'
OSPF orqali o'rganilgan marshrutlar jadvalini ko'rish:
vtysh -c 'show ip route ospf'
WebGUI orqali holatni kuzatish:
Status -> FRR -> OSPF
qo'lda route yozmasdan aloqa borligini tekshirish:
Qo'shni tarmoqdagi yangi serverga ping yuborish
π¨ 6. Eng Ko'p Uchraydigan Xatolar va Troubleshooting
- β οΈ Muammo: OSPF 'Init' yoki '2-Way' holatida qotib qoldi, 'Full' bo'lmayapti. Yechim: Interfeyslardagi MTU hajmi bir xil bo'lishi kerak (yoki 'MTU Ignore' yoqiladi), shuningdek Hello/Dead taymerlari (10s/40s) mos kelishini tekshiring.
- β οΈ Muammo: Qo'shnidan marshrut kelmayapti. Yechim: Firewall Rules bo'limida OSPF protokoli (IP Protocol 89) ruxsat berilganligini tasdiqlang.
π 7. Mustaqil Amaliy Topshiriq (Student Challenge / Homework)
π Vazifa: OSPF MD5 kalit autentifikatsiyasini yoqing va shifrlanmagan Hello paketlar qabul qilinmasligini Wireshark/tcpdump orqali tekshiring.